‘Handleiding komt patiëntveiligheid ten goede’
Gepubliceerd op 09-09-2009
Operatieassistenten hebben meestal geen tijd om lijvige technische boekwerken bij systemen door te spitten. Daarom schrijft Lidy Bergervoet beknopte Nederlandstalige handleidingen bedoeld voor elke operatieassistent die ermee werkt. Ze begon met de Expert Tibial Nail-systeem, maar er volgen meer van deze boekjes. Doel: meer zekerheid op de OK-vloer.
Zelfs een leek die de handleiding doorbladert, kan de informatie begrijpen. Pen, boor, hamer, schroef, schroevendraaier, steeksleutel. Wat bij een vluchtige blik lijkt op een doe-het-zelf-brochure, is een handleiding voor operatiekamerpersoneel voor het ‘Expert Tibial Nail'-systeem. Een implantaat voor tibia trauma, van het Zwitserse concern Synthes.
Initiator en schrijfster van de handleiding is Lidy Bergervoet. Zelf OK-assistente sinds 1979. En min of meer nog steeds bij hetzelfde ziekenhuis - ze begon in Streekziekenhuis Bennekom, dat later met drie andere klinieken fuseerde tot Ziekenhuis Gelderse Vallei. In die dertig jaar specialiseerde ze zich in traumatologie en orthopedie. ‘Vanwege het technische aspect; dat sprak mij erg aan. Ik heb hier geen speciale opleiding voor gevolgd, maar mezelf erin bekwaamd. Een kwestie van zelf dingen oppakken en doen in de dagelijkse OK-praktijk. Vanuit die gedachte is ook de handleiding ontstaan.'
Te veelomvattend
Aanleiding was haar ‘eigen' ziekenhuis en afdeling traumatologie. Daar wilde men op een gegeven moment overgaan op een nieuw pennensysteem. Maar van welke fabrikant? Bergervoet, inmiddels ‘vakoudste', ontfermde zich over de kwestie. Ze regelde een proef met drie verschillende systemen, waarna de keuze viel op Synthes' Expert Nailing System. ‘Dat was een grote omslag voor onze afdeling en voor mijn collega's, om vertrouwd te raken met dit systeem.'
Natuurlijk werd het geleverd met lijvige technische boekwerken. Zoals bij alle hulpmiddelen het geval is. Vaak zijn die in het Engels of Duits, geschreven voor medische specialisten, maar de bedoeling is ook dat OK-assistenten ze doorspitten. En dat werkt niet, ontdekte Bergervoet. ‘We moeten uiteraard alle stappen kennen in het proces; welke boor of tang op welk moment aan te geven. Maar we staan toch een stap verder van de operatietafel verwijderd dan de chirurg. Voor ons zijn dit soort boeken te veelomvattend; de materie echt doorgronden kost te veel tijd.'
Daarop besloot ze voor haar eigen werkgever een protocol te schrijven voor de verschillende pennen die worden gebruikt. ‘Dat bleek heel praktisch te zijn. Waarom doen we dit niet voor heel Nederland, dacht ik toen.' Met dit idee toog ze naar producent Synthes, nu zo'n twee jaar geleden. ‘Die stond ervoor open, al wilde men beter in kaart hebben of hetgeen voor Gelderse Vallei gold ook voor andere ziekenhuizen opging.'
Onderzoek
Kortom, kom maar met onderbouwd onderzoek. Dat deed Bergervoet in 2008, onder OK-personeel van academische en perifere ziekenhuizen. ‘De respons was groot, 88 procent, en het bleek dat bijna iedereen tegen dezelfde probleem aanloopt: de technische mogelijkheden en ontwikkelingen van medische hulpmiddelen zijn enorm, en het is voor OK-assistenten praktisch onmogelijk om voor alle operatieve ingrepen de technische kennis en praktische toepassing paraat te houden. Ze redden zich wel hoor, in elk ziekenhuis is er wel iemand zoals ik, een senior, die alles in goede banen kan leiden. Maar handiger zou een handzame, Nederlandstalige handleiding zijn. Vooral bij traumatologie waar je geen lange voorbereidingstijd hebt voor het opereren.'
Met deze resultaten kwam ze bij Synthes terug. Een eye-opener, zo bleek. Het concern biedt bij zijn medische hulpmiddelen al workshops aan, en beschikt daarnaast over een legertje salesconsultants die de systemen ter plekke in de OK uitleggen. ‘Men dacht: onze voorlichting is afdoende, maar het onderzoek toonde dus een ander beeld.' Voor Synthes reden om in het handleidingenplan van Bergervoet mee te gaan. Daarvoor tuigde ze samen met Silke van Rooij een aparte BV op: Learning Support.
Geheugensteun
Het eerste product dat Learning Support heeft ontwikkeld is de Expert Tibial Nail-aanvullende handleiding voor operatiekamerpersoneel. Bergervoet vatte daarvoor de chirurgengids samen tot een compacte en handzame handleiding van slechts twintig pagina's. Belangrijk is de lay-out: links de instrumenten (in naam en beeld) die nodig zijn, rechts wat de chirurg ermee moet doen (in tekst en beeld).
Er staat overigens, zowel op de omslag als in de ‘disclaimer', duidelijk vermeld dat het om een aanvullende handleiding gaat, en dat OK-assistenten ‘nog steeds verplicht zijn de oorspronkelijke Technique guide te lezen en vertrouwd te raken met het systeem', voordat ze de handleiding gaan gebruiken. Daarmee is het ook wat het is: een papieren geheugensteun. Handig als je het even niet meer uit je hoofd weet, of om zeker te zijn dat je bij het opdekken alles goed hebt klaargelegd.
Op traumatologie in Gelderse Vallei werken de collega's van Bergervoet er al mee. En enthousiast ook, meent ze. ‘Het geeft ze een zekerder gevoel. Ze hebben de handleiding standaard in hun kastje liggen.' Bergervoet kreeg in de aanloop naar de handleiding niet voor niks steun van traumatologen Van Dijk en Mollen. ‘Zij zagen de noodzaak ervan in. Meer zekerheid op OK betekent minder fouten, en dat bevordert de patiëntveiligheid - sowieso een actueel onderwerp.'
Uniek
De bedoeling is dat elke operatiekamerassistent die met de Expert Tibial Nail werkt een handleiding krijgt. Verspreiding loopt via Synthes, maar zelf aanvragen kan ook via de sales consultants. Bergervoet is best trots op deze eerste uitgave, die op 21 april in Gelderse Vallei officieel werd overhandigd. ‘Het zijn heel wat stappen geweest, twee jaar lang, om hiertoe te komen, maar ik ben erg blij met het resultaat. Een aparte handleiding voor OK-personeel, in de eigen taal, is uniek; er bestaat nog niet zoiets, nergens ter wereld.'
Logisch dat dit slechts het begin is van wat Learning Support allemaal nog meer gaat uitbrengen. Bergervoet, die intussen nog steeds 90 procent in de operatiekamer vertoeft, is inmiddels bezig met de ‘vertaling' van het vijfde systeem van Synthes. En dan hebben we het alleen nog maar over traumatologie, de Nederlandse taal en producent Synthes. Er bestaan immers meer disciplines (en daarmee nieuwe behoefte aan handleidingen), andere landen en talen, en andere producenten met evenzo ingewikkelde systemen. Bergervoet is even stil, en besluit dan: ‘Ja, dit is wel "a dream come through".'